Teknoloji çağının içine doğan çocuklar için dijital cihazlarla tanışma yaşı her geçen gün daha da gerilemektedir. Ebeveynlerin kendi çocukluklarındaki teknoloji kullanım alışkanlıkları düşünüldüğünde, çocuklarının bilginin ve uyaranların sınırının uçsuz bucaksız olduğu bu alanla bu kadar erken yaşta tanışması haklı olarak ciddi bir endişe ve tedirginlik kaynağı olmaktadır. Bu durum, günümüz dünyasındaki kuşak çatışmasının en belirgin alanlarından biridir.

Şöyle bir düşünelim; sabah uyandığınızda ilk olarak ne yapıyorsunuz? Çoğumuzun cevabı elimi yüzümü yıkıyorum, kıyafetlerimi giyiyorum olsa da dürüst olmak gerekirse sabah gözlerimizi açtığımızda ilk işimiz telefonun ekranına bakıp bildirimleri yoklamak olabiliyor. Hayatımızın vazgeçilmez bir parçası haline gelen akıllı telefonlar, tabletler ve bilgisayarlar birçok yönüyle hayatımızı kolaylaştırırken sosyal varoluşumuzu da doğrudan etkiler hale gelmiştir.

Çocuk, anne karnında gelişmeye başladığı andan itibaren dış dünyadan gelen bilgileri ve dünyadaki işleyişin nasıl olduğunu kaydetmeye başlar. Bu kayıtlara, çevrelerindeki yetişkinlerin telefonlara verdiği önem de dahildir. Büyük ebeveynlerin “Ben kullanmasını bilmiyorum ama bu yaşta çocuk telefonu açıp istediği videoyu buluyor” demeleri aslında bu gözlemin ve taklidin doğal bir sonucudur. Çocuk, erken yaşlarda gözlemlediği bu güçlü araçları kendi hayatına hızla dahil eder.

Peki Çocuğa Kaç Yaşında Telefon veya Tablet Kullanma İzni Verilmeli?

Bu konuda çocuk gelişimi uzmanlarının çeşitli önerileri olmakla birlikte, konuya öncelikle tıbbi açıdan yaklaşmak gerekir. Çocukların fiziksel ve nörolojik gelişim özellikleri düşünüldüğünde, en az 3 yaşına kadar çocukları telefon, tablet ve bilgisayarların beyaz ekranından tamamen uzak tutmak gerektiğini savunan doktorlarla aynı fikri paylaşmaktayım. Genellikle ebeveynlerin yemek yedirmek veya dikkat dağıtmak amacıyla kullandığı videolar ve telefonlar bu bağımlılık sürecinin başlangıcı sayılmaktadır. Ekranda yansıyan beyaz ışık; göz sağlığını olumsuz etkileyebileceği gibi seans süresince duruş ve tutuş bozukluklarına, dolayısıyla kaba ve ince motor becerilerde zayıf kalmaya yol açabilmektedir.

Çocukları Telefonla Oyalamak Dışında Nasıl İletişim Kurabilirim?

İlk kural olarak; çocukları kandırmamalıyız ve onları sadece sessiz dursunlar diye telefonla oyalamamalıyız. Yemek yerken veya ağlarken dikkati dağılsın, sussun diye önüne koyulan ekranlar çocuklara yarardan çok zarar vermektedir. Yemek süreçleri için çocuğun gerçekten acıkmasını beklemek, yemekleri beraber hazırlayarak özendirmek ve evde net yemek saatleri belirlemek en sağlıklı çözümdür. Bunlar sağlandığında yemeği sevdirmek için telefon vermenize gerek kalmayacaktır.

Aynı şekilde çocuğu sakinleştirmek veya oyalamak gerektiğinde onunla müzakere edin. Açık ve dürüst konuşun. Elbette bu durum çocuğun hoşuna gitmeyecektir; bu noktada hissettiği hayal kırıklığını veya öfkeyi ona yansıtarak kabul edin. Örneğin: “Gideceğimiz yerde yarım saat oturacağız, belki biraz sıkılabilirsin ama bitecek. O sürede oynamak istersen yanına en sevdiğin oyuncakları alabilirsin.” veya “Ben şimdi 5 dakika Lale teyzenle konuşacağım, burada sakince beni beklemen gerekiyor. 5 dakika bitince seninle oyun oynayacağız.” Süre belirtmek ve tutarlı sınırlar koymak, çocuklara olumlu davranışlar kazandırmada en etkili yöntemdir.

Çocuğum Telefonda Çok Fazla Vakit Geçiriyor, Bunu Önlemek İçin Ne Yapabilirim?

Eğer çocuğunuz telefonda çok fazla vakit geçiriyorsa, hayatında doldurulmamış çok fazla boş vakti var demektir. Bu noktada ebeveyn olarak kendimize şu soruyu sormalıyız: Çocuğunuz telefonda vakit geçirirken siz ne yapıyorsunuz? Yaşına göre çocukların ihtiyaçları ve telefonu kullanım amaçları değişir. Küçük yaşlarda oyun oynamak ön plandayken, ergenlik döneminde akran grubuna kabul edilme, kimliğini onaylatma ve sosyal ilişkiler kurma amacı güdülür. Telefon kullanımını sınırlandırmak istediğimizde ebeveynlere ilk sorduğum soru şudur:

"Çocuğunuzun elinden telefonu aldığınızda açığa çıkan boş vakitte çocuğunuzun reel dünyada yapacağı ne var? Bir uğraşı, hobisi, sporu, sosyal hayatı veya ebeveynleriyle geçirdiği kaliteli zaman mevcut mu?"

Telefonu aniden elinden almak yıkıcı çatışmalara yol açabilir. Karşılıklı anlaşma ve sınırlandırmanın nedenini anlatan şefkatli bir konuşmadan sonra seans sürelerini kademeli azaltmaya yönelik bir anlaşma yapılmalıdır. Bundan önce çocuğun dijital dünyada hangi ihtiyacını (eğlence, sosyalleşme, kaçış vb.) karşıladığı keşfedilmeli ve azalan ekran süresinin yeri gerçek yaşamdaki destekleyici aktivitelerle doldurulmalıdır. Çocuğunuz bu süre sınırlarına uydukça ve başardıkça onu takdir etmeyi ve sözel olarak ödüllendirmeyi ihmal etmeyin.

Çocuğa Telefon Verilmeli mi, Verilmemeli mi?

Siz çocuğunuza telefon vermeseniz bile çevresini keşfeden bir birey olarak o zaten teknolojiyi keşfedecektir. Önemli olan telefonu tamamen yasaklamak değil; eline aldığında güvenli ve ebeveyn gözetimi altında kullanmasını sağlamaktır. Özellikle küçük yaş gruplarında denetimsiz izlenen korku temalı videolar ve oyunlar çocuk psikolojisinde kalıcı kaygılara yol açabilmektedir. Bu yüzden her zaman ebeveyn kontrolü sağlanmalı ve YouTube Kids gibi çocuk dostu filtreli uygulamalar tercih edilmelidir.

Çocuğunuz telefonla ilgilenirken onu telefonla baş başa bırakıp gitmek yerine, izlediği şeye eşlik etmek, sorular sorarak karşılıklı bir iletişime dönüştürmek telefonu sağlıklı bir gelişim aracına dönüştürür. İşte o zaman teknolojiden fayda sağlamış oluruz. Ekranlar tek yönlü iletişim sunduğu için çocuklarda agresyon ve enerji birikmesine yol açabilir; bunu önlemenin en iyi yolu ekran süresini ebeveynle interaktif bir paylaşıma dönüştürmektir.

Telefon Kullanımının Çocuklar İçin Yararları Var mıdır?

Güvenli ve kontrollü kullanıldığında teknolojinin çocuk gelişimine katkıları mevcuttur. Akranlarının oynadığı oyunlar ve takip ettiği dijital konular, çocuğun sosyal çevresine uyumunu ve aidiyet hissini destekler. Bazı eğitici oyunlar çocukların el-göz koordinasyonunu güçlendirirken; strateji ve bulmaca oyunları muhakeme, problem çözme ve yaratıcı düşünme becerilerini geliştirir. Aynı zamanda doğru kullanıldığında iletişim becerilerini güçlendirerek çağa uyum sağlamasını kolaylaştırır.

Güvenli Telefon Kullanımı Nasıl Olmalıdır?

Uygulamaların ve tarayıcıların mutlaka çocuk filtresi ("Kids" özellikleri) aktif hale getirilmelidir.
Cihazlara ebeveyn kontrol şifreleri konulmalıdır.
Çocuklar için sakıncalı olabilecek dosya ve sitelere erişim engellenmelidir.
Günlük net ekran kullanım kotaları belirlenmeli ve bu kotalara tutarlılıkla sadık kalınmalıdır.

Psikolog Feyza Mert

Çocuğa Cep Telefonu Vermenin Artıları Eksileri