Çocukların Kabus Görmesi

Kötü rüyalar ve kabuslar görmek, yaştan bağımsız olarak hemen her insanın deneyimlemek istemeyeceği, uykunun bölünmesine ve güvensizlik hislerine yol açan zorlayıcı yaşantılardır. Çocukluk döneminde ise hayal gücünün sınırsızlığı ve zihinsel gelişim süreçleri nedeniyle kabuslar çok daha sık ve etkileyici bir şekilde ortaya çıkabilir. Bu makalede, uykuda beynimizin nasıl çalıştığını metaforik bir dille ele alırken, çocuklarda kabus görmenin nedenlerini, gece terörü gibi ileri boyutlu durumları ve çocuk kabus gördüğünde ne yapılmalı sorusunun yanıtlarını detaylı bir şekilde paylaşıyoruz.

Rüyalar Nasıl Oluşur? Beynin Gece Mesaisi

Rüyalar, bilinç dışımızın gün içerisinde biriktirdiği fazla malzemeyi, uykunun alfa ve teta dalgaları yayılan evrelerinde çöpe çıkarma ve işleme yöntemidir. Gün boyunca dikkatimizi çeken veya çekmeyen; görsel, ses, koku, duygu ve davranış içeren binlerce uyaranı zihnimize kaydederiz. Bu parçaların bir kısmı geri çağrılmak üzere hafızamıza yerleşir. Rüyalarımız ise gerek gün içindeki yaşantılardan gerekse geçmiş anılarımızdan bu parçaları bir araya getirerek bize gece sahneleri oluşturur.

Bu sahneler bazen gün boyu biriktirilen yoğun bir stresin veya duygusal gerilimin boşaltımı, bazen özlem duyduğumuz anlar, bazen de gün içinde dikkat etmediğimiz bir yüzün yansıması olabilir. (Bu süreci eğlenceli ve öğretici bir dille izlemek isterseniz, Pixar’ın "Ters Yüz" (Inside Out) animasyon filmindeki rüya yapım stüdyosu sahnesine göz atabilirsiniz.)

Peki Çocuklar Neden Kabus Görür?

Kabusların, beynin duygusal çöpleri temizleme ve gün içinde biriken agresyonu (öfke/gerilim) boşaltma yöntemi olduğunu ve bunun aslında sağlıklı bir zihinsel temizlik süreci olduğunu belirtmiştik. Ancak çocuklarda kabus görülmesinin arkasında birçok farklı etken yatabilir:

• Gün içinde maruz kalınan korkutucu veya heyecan verici bir olay.
• Uykudan hemen önce yenilen ağır yemekler veya fiziksel rahatsızlıklar.
• Aile içinde şahit olunan gerilimli, kavgalı ve kaygılı durumlar.
• Çocuğun kendini güvende hissedememesi veya okul, arkadaş çevresi gibi alanlarda stres altında olması.

Kabusların sağlıklı bir deşarj mekanizması olmasının ötesinde; eğer bu kabuslar çok sık tekrarlıyorsa, çocuk her gece aynı sahneyi görerek uyanıyorsa, uyku kalitesi ciddi oranda düşmüşse ve sabahları yorgun/huzursuz uyanıyorsa bu durum çocuk psikolojisinde daha derin bir kaygının habercisi olabilir. Kabusların, uykuda çığlık atma, ağlama ve uyanamama ile karakterize edilen gece terörü (uyku terörü) boyutuna ulaşması durumunda mutlaka uzman bir çocuk psikoloğundan destek alınması önerilir.

Çocuk Kabus Gördüğünde Ne Yapılmalı?

Uykusunda kabus gören bir çocuğa ebeveynin yaklaşım biçimi, çocuğun regüle (sakinleşme) süreci için çok önemlidir:

• Uyandırmaya Çalışmayın: Eğer çocuğun uykuda huzursuz olduğunu, sayıkladığını ancak uyanmadığını fark ederseniz onu sarsarak veya bağırarak uyandırmamaya özen gösterin. Uykunun bölünmesi kafa karışıklığını artırabilir.
• "Şimdi ve Burada"ya Getirin: Çocuk kendiliğinden uyandığında kalp atışlarının sakinleşmesi için ılık bir bardak su verebilirsiniz. Onu sakinleştirmek için beş duyu organını uyararak ana getirin: “Etrafındaki 3 kırmızı nesneyi bana söyler misin?”, “Odadaki eşyaları sayalım mı?” gibi basit ve somut sorular zihni rüyanın etkisinden uzaklaştırır.
• Zorlamayın ve Güven Verin: Eğer rüyasını anlatmak istemiyorsa onu konuşmaya zorlamayın. Anlattığında ise rüyasını küçümsemeden sakince dinleyin, bunun sadece bir rüya olduğunu, şu an yatağında tamamen güvende olduğunu ve geçeceğini belirtin. Bu aşamada rüyalara derin gizemli anlamlar yüklemek çocuğun korkularını besleyebilir; olabildiğince somut ve net olunmalıdır.

Sürekli Görülen Kabuslar Neden Olur?

Eğer çocukta sürekli görülen kabuslar varsa, bunun kaynağını çocuk ve ebeveyn ilişkisinde ve yaşam koşullarında aramak gerekir:

1. Kontrolsüz Teknoloji Kullanımı: İnternet ve akıllı cihazların denetimsiz kullanımı, çocukların yaşlarına uygun olmayan korku ve şiddet içerikli videolara, oyunlara veya karakterlere erişmesine yol açar. Bu ögeler çocukların ruhsal bütünlüğünü sarsarak geceleri kabus olarak geri döner.
2. İfade Edilemeyen Bastırılmış Duygular: Kendini ifade etmekte, sınırlarını çizmekte zorlanan çocukların içinde öfke ve agresyon birikir. Sosyal becerileri tam gelişmemiş, ebeveynleriyle sağlıklı ve açık bir iletişim kuramayan çocuklarda rahatsız uykular görülmesi sıklıkla beklenir.
3. Güvensizlik ve Kaygı: Aile içi çatışmalar, ebeveynlerin aşırı otoriter veya aşırı korumacı tutumları çocuğun temel güven duygusunu sarsarak huzursuz uykulara ve kabuslara yol açar.

Geçici ve rahatlatıcı bir çözüm olarak; yatmadan önce çocuğunuzla birlikte onun kendini en huzurlu, en mutlu hissettiği güvenli bir yeri (bir sahil, orman veya masal ülkesi) hayal etmesini sağlayabilir ve uykudan önce zihnini olumlu görsellerle doldurmasına yardımcı olabilirsiniz.

Psikolog Feyza Mert